Чешит тюрлю углероднынъ челикке тесири .
Feb 25, 2026
Углерод челикте энъ муим иритиджи элементлерден биридир, онынъ микъдары челикнинъ микроструктурасына, механик хусусиетлерине ве процесс хусусиетлерине догърудан-догъру тесир эте. Ашагъыда чешит тюрлю углерод микъдарынынъ челикнинъ хусусиетлерине тесирининъ тафсилятлы талили берильген:
1. Челикнинъ микроструктурасына углероднынъ микъдарынынъ тесири .
Челикнинъ микроструктурасы эсасен ферриттен ( -Fe), цементиттен (Fe3C), перлиттен (феррит ве цементитнинъ къатламлы къарышыгъы), аустениттен ( -Fe, юксек-араретли фазе) ве мартенситтен (квенчингтен сонъ къатты фаза) ибарет. Углероднынъ микъдарындаки денъишмелер бу къурулышларнынъ нисбетини денъиштиреджек:
|
Алчакъ-углеродлы челик(С < 0,25%): |
Эсасен феррит, аз микъдарда перлит, яхшы пластичность, амма алчакъ къавийлик. |
|
Орта-углеродлы челик (0,25% С-ден эксик я да мусавий 0,6%-ден эксик я да мусавий): |
Перлитнинъ пайыны арта, ферритнинъ микъдары исе эксиле, бу исе къавийлик ве къаттылыкъны бирлештире. |
|
Юксек-углеродлы челик(С > 0,6%): |
Перлит укюм сюре, углероднынъ микъдары зияде олгъанда, юксек къаттылыкъкъа, амма буюк сынъырсызлыкъкъа малик олгъан сетчатый цементит пейда ола. |
2. Углероднынъ микъдарынынъ механик хусусиетлерге тесири .
|
Углероднынъ микъдары диапазоны . |
Хас чыкъыш . |
|
< 0.1% |
Сонъ дередже йымшакъ, юксек пластикликке малик (санайы темиз демир киби), ишлемеге ве шекиллендирмеге къолай, амма къавийлиги алчакъ (σl ≈ 200 МПа). |
|
0.1%~0.25% |
Алчакъ-углеродлы челик (Q235 киби), яхшы пластичность ве пайлаштырылувгъа малик, къуруджылыкъта, автомобиль плиталарында ве иляхре къулланыла. |
|
0.3%~0.5% |
Орта-углеродлы челик (45 челик киби), мувазене къаттылыгъы ве къаттылыгъы, валлар, дишлилер киби конструктив къысымлар ичюн къулланыла. |
|
0.6%~1.0% |
Юксек-углеродлы челик (Т8, Т10 киби), сонъ дередже юксек къаттылыкъ (ЮРС 60+), амма юксек сынъырсызлыкъкъа малик, алетлер, пружиналар ве иляхре ичюн къулланыла. |
|
>1.0% |
Ультра-юксек-углеродлы челик, сонъ дередже юксек къаттылыкъкъа малик, амма сонъ дередже сынъырсыз, ишлев къабилиетини яхшылаштырмакъ ичюн махсус иссилик ишлемесини (сфероидли отжиг киби) талап эте. |
Къаттылыкъ ве къаттылыкъ: Углероднынъ микъдары арткъан сайын цементитнинъ пайыны юксельте, челикнинъ къаттылыгъы ве чекильме къаттылыгъы (σn) эп арта, амма пластичность (узатма δ) ве къаттылыкъ (урулма энергиясы АКВ) эксиле.
Къырыкъ кечюв: Юксек-углеродлы челик алчакъ араретлерде я да урулма юклеринде къырыкъ сынувгъа мейильлидир.
3. Углероднынъ башкъа элементлернен синергик тесири .
Марганец (Mn): Кюкюртнинъ зарарыны енгиллештире ве къаттылашувыны арттыра биле.
Кремний (Si): ферритни пеките, амма эйилештирюв къабилиетини эксильте.
Легирленген челик: Cr, Ni, Mo киби элементлерни къошып, углероднынъ микъдары даа аз олгъанда юксек къаттылыкъкъа ве къаттылыкъкъа иришмек мумкюн [1].